Langvinnur hjartalokusjśkdómur ķ cavalierhundum

Erindi flutt af Dr. Clarence Kvart į fundi cavalierdeildar eftir hjartaskošun sem fór fram 10. og 11. įgśst 2000.

Dr. Clarence Kvart Dipl. ECVIM (CA)
Lķfešlisfręšideild Dżralęknahįskólans ķ Uppsölum, Svķžjóš.

Hrörnun ķ hjartalokum milli gįttar og slegils er algengur hjartasjśkdómur ķ cavalierhundum. Nišurstöšum rannsókna ķ Englandi, Bandarķkjunum, Įstralķu og Svķžjóš ber saman um aš tķšni hjartamurrs ķ cavalierhundum aukist verulega frį 5 įra aldri.

Hjartalokuhrörnun meš stigvaxandi hrörnun gįtta- og sleglaloka er algengasti įunni hjartasjśkdómurinn ķ hundum. Sjśkdómurinn leggst einkum į smįhunda og er tališ aš arfgengir žęttir sem hafa įhrif į nišurbrot kollagenžrįša og uppsöfnun glśkósamķnglśkans ķ hjartalokum séu fyrir hendi. Sjśkdómurinn er oft langvinnur en getur uppgötvast snemma heyrist murr viš hjartaskošun. Einkenni eins og minna žol (tregša viš aš reyna į sig), yfirliš, andnauš (višvarandi öndunaržyngsli vegna lungnabjśgs), hósti eša vökvasöfnun ķ kvišarholi ęttu aš vera tilefni til hjartaskošunar.  Cavalierhundur meš murr getur žó, ekkert sķšur en ašrir hundar, fengiš sjśkdóma sem valda svipušum einkennum og mį žar nefna veiruhósta, berkjubólguhósta, hósta vegna slķms eša bólgu ķ hįlsi eša tilfallandi męši vegna lękkandi sótthita. Vilji cavalierhundur ekki reyna į sig, žarf žaš alls ekki aš vera vegna žess aš hann sé hjartveikur. Hann getur einfaldlega verkjaš einhvers stašar ķ lķkamann eins og ķ hįls, bak eša fętur.

Žegar hjartalokuhrörnunin er hęgfara, nęr hjartaš aš bęta skerta starfsgetu meš stękkun hjartavöšvans (hjartastękkun og hjartavķkkun). Žvķ yngri sem hundurinn er žegar hann fęr murr, žvķ meiri lķkur eru į aš hann deyi śr hjartabilun fyrir aldur fram. Hjį flestum öšrum hundategundum kemur murriš hins vegar seint fram og hundarnir nį gamals aldri, eša deyja af öšrum orsökum, įšur en hjartaš bilar. Öšru mįli gegnir hins vegar meš cavalier king Charleshunda. Hjį žeim veršur hjartabilunar fyrr vart en hjį öšrum hundum og mun fleiri žeirra deyja af hjartabilun įšur en mešalaldri er nįš. Lungnabjśg og vökvasöfnun ķ kvišarholi er aušvelt aš mešhöndla meš góšum įrangri meš žvagręsilyfjum (furosemid) oft ķ samsetningu meš ACE hemlum (enalapril). Ašsvif og hjartslįttaróreglu er hęgt aš mešhöndla meš hįlfum skammti af digitalis (digoxin).

Murr af völdum hrörnunar ķ hjartalokum heyrist sjaldan hjį cavalierhundum yngri en 2 – 3 įra. Heyrist murr hjį ungum hundum eša hvolpum, er žaš oftast murr sem į sér ešlilega lķffręšilega orsök (hęttulaust blķsturshljóš) eša getur stafaš af mešfęddum hjartagalla.

Žrenging lungnastofnęšaróss (pulmonary stenosis) og višvarandi slagęšarįs (PDA), sem er leifar ęšartengingar milli ósęšar og lungnaslagęšar į fósturskeiši, er žekkt ķ tegundinni. Tķšni beggja žessara mešfęddu hjartagalla er ennžį lįg, lęgri en 1% bęši ķ Svķžjóš og į Ķslandi. Mikilvęgt er žvķ aš huga vel aš heilbrigši undaneldisdżra til aš koma ķ veg fyrir auka tķšni slķkra erfšagalla.

Sęnsk rannsókn į ęttgengi hjartalokuhrörnunar hjį undaneldisdżrum hvort sem žau eru ung, mišaldra eša gömul sżndi, svo ekki varš um villst, aš tilhneiging til aš fį žennan hjartasjśkdóm er mjög arfgeng.

Eigi aš vera unnt aš sigrast į hjartalokusjśkdómum mį einungis nota undaneldisdżr sem eiga fulloršna, heilbrigša foreldra, helst 5 įra eša eldri. Regluleg hjartaskošun allra undaneldisdżra, einnig žegar žau eldast og eru ekki lengur notuš ķ ręktun, er žvķ algjör forsenda žess aš hęgt sé aš velja śr heilbrigšustu ręktunardżrin. Um žaš bil 50% sęnskra cavalierhunda į aldrinum 6 – 7 įra greinast meš murr. Sambęrileg nišurstaša fékkst viš skošun 130 hunda į Ķslandi ķ įgśst s.l..  Žrįtt fyrir murriš lķšur flestum hundanna mjög vel, žó vitaš sé aš 10%  hunda į aldrinum 7 – 10 įra žurfi į hjartalyfjum aš halda (mišaš viš 0.7% hunda annarra hundategunda).

Dįnartķšni eykst meš aldrinum og aš mešaltali deyja 10% hundanna af hjartasjśkdómi fyrir 10 įra aldur, ž.e. einn af hverjum 10 cavalierhundum.

Rannsókn į sęnskum cavalierhundum sżndi aš mešalaldur žeirra hunda sem dóu eša voru aflķfašir af völdum hjartasjśkdóma var aš jafnaši 10.5 įr og aš mešaltali lišu 3 –4 įr frį žvķ aš hundur greindist meš murr og žar til žeir yfir lauk. Frįvik frį žessari mešalreglu er žó žekkt, svo einhverjir hundar lifa lengur eša skemur en mešalreglan segir til um (2 – 7 įr).

Frį žvķ aš tölfręšilegar rannsóknir hófust ķ Svķžjóš įriš 1982 į žessum sjśkdómi ķ tegundinni hefur lķtiš įunnist.

Hį tķšni arfgengni eykur möguleikana į aš hęgt sé aš sigrast į žessum hjartasjśkdómi og smįtt og smįtt hękka aldurinn žar sem murriš, sem er einkenni sjśkdómsins, gerir vart viš sig. Eigi žetta hins vegar aš vera mögulegt, veršur įstand hjartans aš vera žekkt (grįša murrs) hjį foreldrum undaneldishundanna. Žar sem murriš kemur fram frį 5 įra aldri ęttu foreldrar undaneldishundanna aš vera 5 įra eša eldri. Ein leiš aš settu marki er aš rękta aldrei undan cavalierhundum yngri en tveggja og hįlfs įrs. Lennart Swensson erfšafręšingur rįšlagši sęnsku cavalierręktunardeildinni strax ķ byrjun 9. įratugarins žessa leiš. Žaš er fyrst nśna sem einhver višbrögš verša viš rįšleggingum hans, en žó ekki nema aš hluta, žar sem žess er óskaš aš lįgmarksaldur undaneldisdżra verši 2 įr og žar meš 4 įr fyrir foreldra undaneldisdżranna.

Eigendur žeirra cavalierhunda sem hafa greinst meš murr en eru enn einkennalausir og lķšur vel, vilja aušvitaš gjarnan fį aš vita hvort eitthvaš sé hęgt aš gera, eša foršast, til aš seinka vęntanlegum einkennum hjartabilunarinnar. Svariš er einfaldlega nei. Ķ dag finnast engin žekkt lyf sem geta hindraš framvindu hjartalokuhrörnunarinnar. Višamikil skandinavisk rannsókn sem var gerš į yfir 200 cavalierhundum til aš athuga hvort ACE hemlandi hjartalyf myndu seinka hjartabilun, leiddi žvķ mišur ķ ljós aš žessi lyf hefšu engin slķk įhrif. Einlęgasta rįšiš til eigenda cavalierhunda sem hafa greinst meš murr, er aš njóta žeirra og leyfa žeim aš lifa sem ešlilegustu lķfi eins lengi og unnt er, sem getur veriš frį tveimur og upp ķ sjö įr frį žvķ aš hundurinn greinist meš murr. Męlt er meš ešlilegri hreyfingu og fóšrun (ekki meš saltsnaušu fóšri) til aš byggja upp gott žrek og višhalda kjöržyngd.

Helga Finnsdóttir dżralęknir tók žįtt ķ hjartaskošuninni og hlustaši alla 130 cavalierhundana og sannaši viš žaš tękifęri žekkingu sķna ķ aš hlusta og greina murr. Óhętt er aš benda eigendum cavalierhunda aš snśa sér til hennar viš heilbrigšisskošun į hjarta almennt eša įšur en hundurinn er notašur til ręktunar.

Žaš er engin įstęša fyrir eigendur cavalierhunda meš murr aš bera kvķšboga fyrir einhverju sem hugsanlega getur gerst og auka žar meš į  įhyggjurnar. Fyrr eša sķšar veršum viš aš horfast ķ augu viš žį stašreynd, aš hversu vęnt okkur žykir um hundinn okkar, žį rennur hin óumflżjanlega skilnašarstund upp fyrr eša sķšar. Ķ sęnsku rannsókninni sem getiš er hér aš framan, kom ķ ljós aš mešalaldur žeirra cavalierhunda sem hafa greinst meš murr er 10.5 įr viš aflķfun vegna hjartabilunar. Žar sem tķšni murrs ķ cavalierhundum į Ķslandi er sambęrileg viš tķšni murrs ķ sęnskum hundum,  mį ętla aš mešalaldur hunda meš murr sé sį sami hér į landi. Frįvik frį žessum mešalaldri geta veriš allt aš žrjś įr sem žżšir aš stundum missum viš góšan vin fyrr en skyldi en getum lķka notiš hans lengur en bśast mįtti viš.

Cavalier king Charles spanķel er sérstaklega ljśfur, tryggur og žęgilegur hundur sem hentar jafnt einstaklingum sem fjölskyldum. Kaupandi hvolps ętti aš spyrjast fyrir um ,,hjartaįstand" foreldra undaneldisdżranna sem eiga aš vera bęši eins gamlir og meš eins heilbrigt hjarta og mögulegt er.

Cavaliereigandi veršur aš vera mešvitašur um lķkur į skemmri mešalaldri hundsins sķns vegna hjartasjśkdóms, sem er aušvitaš mišur, en ašrir ešliskostir hundsins vega rķflega upp į móti žvķ.